سرودههای عاشیقی[ویرایش]شایعترین قالبهای شعری عاشیقها عبارتند از گرایلی، قوشما و تجنیس.
گرایلی (Gəraylı)[ویرایش]گرایلی از سه تا پنج بند تشکیل شده است. هر بند چهار مصراع دارد، و هر مصراع دارای هشت هجا است. سه مصراع هر بند با هم و مصراع آخر تمام بندها با همدیگر هم قافیهاند (... abcb, dddb, eeeb). در بند آخر، که مهربند نام دارد، سراینده تخلص خود را عنوان میکند. موضوع اشعار سروده شده در قالب گرایلی وصف زیبایها، طبیعت، و عشق است. نمونه:
Sallandı, yana yeridi Bir gözəl keçdi qarşıdan
Od saldı cana, yeridi Kiprik çaxdı, oğrun baxdı
... ...
قوشما (Qoşma)[ویرایش]قوشما از سه، پنج، یا هفت بند تشکیل شده است. هر بند چهار مصراع دارد، و هر مصراع دارای یازده هجا است. سه مصراع هر بند با هم و مصراع آخر تمام بندها با همدیگر هم قافیهاند (... abcb, dddb, eeeb). در بند آخر، که مهربند نام دارد، سراینده تخلص خود را عنوان میکند. قوشما، بسته به محتوی کلامی، انواع مختلف دارد که معروفترین آنها عبارتند از، استادنامه، وجودنامه، گزللمه (Gözəlləmə)، و قفل بند (Qıfılbənd). نمونه:
Doğru sözün, düz ilqarın görmədim Bivəfanın, müxənnəsin, nakəsin
Namusun, qeyrətin, arın görmədim Namərdin dünyada çox çəkdim bəhsin
... ...
تجنیس (Təcnis)[ویرایش]تجنیستجنیس بر مبنای هم قافیه کردن کلمات جناس (لفظاً یکی ومعناً مختلف) بنا شده است. تجنیس سه نوع است: دداق دیمز (Dodaqdəyməz)، ایاقلی (Ayaqlı)، و جیغالی (Cığalı). نمونه:
Ya divani, ya da təcnis çal, a çal! Aşıq, götür doqquz telli sazını
Əsirgəmə, kəlləsindən, çal, a çal! Düşmən üçün seç qılıncın sazını
Qəmli aşıq qəlbin neçin döyünü? Yaxşı aşbaz tanır yaxşı düyünü
Bir ilmək yox, üçün möhkəm çal, a çal! Möhkəm bağla, açılmasın düyünü
Faydasızdır zər-qızıllar, axçalar Nə vaxtacan fələk mənə ax çalar?
Deyərlər ki, qoca aşıq, çal, a çal! Cavan Hüseyn, qara xəttin ağ çalar
بایاتی (Bayatı)[ویرایش]بایاتی از انواع سرودههای عاشیقی است که رواجش در بین عامه مردم، بیش از سایر انواع ادبی است. هر بایاتی چهار مصراع دارد وهر مصراع از ۷ هجا تشکیل میشود. مصراعهای اول، دوم و چهارم هم قافیه بوده و مصراع سوم آن آزاد است. دو مصراع نخست تمهیدی برای گفتن جان کلام در مصراعهای سوم و چهارم به کار گرفته شود. بایاتی شباهت بسیاری با دوبیتی دارد. بایاتی برگرفته از نام قومی قدیمی از اقوام» اوغوز «(ترک) یعنی» بایات «(بیات) بوده استبایاتیهای ساری عاشیق معروف هستند. نمونه:
موسیقی عاشیقی (6)
