اهميت غارها و
كارست
علاوه بر اهميت
حفظ نمونهها، جلوهها و مناظر كارستي به عنوان بخشي از راهبرد حفاظت از تنوع
جهاني زمين (global geo-diversity)، ارزشهاي متعدد اقتصادي، فرهنگي و
علمي نيز در مناطق كارستي وجود دارد که ممكن است به دلیل مطالبات و نيازهاي متنوعي
که از کارست انتظار می رود با هم در تعارض قرار گیرند.
1- ارزشهاي
اقتصادي
كشاورزي،
جنگلداري، مديريت آب، استخراج سنگ آهك و گردشگري، معمولاً مهمترين اَشكال فعاليت
اقتصادي در مناطق كارستي هستند.
· بيشتر جمعيت
جهان به کشاورزی و فعالیت های مرتبط با آن وابستگی دارند و كشاورزي، به عمق چند
سانتيمتري از سطح زمين وابسته است. برخي از كارستها خاكهاي غني و حاصلخيزي دارند
كه براي كشاورزي عمومی و تخصصي مورد استفاده قرار ميگيرند. ميليونها نفر در
مناطق كارستي زندگي ميكنند اما خاكهاي كارستي معمولاً به علت فرسایش ناشي از
فرايندهاي کارستیک از یک طرف و سایر فشارهای متداول بر خاک از طرف دیگر بسیار حساس
و آسيبپذير هستند. گاهي از غارها براي اشكال تخصصي كشاورزي و صنعتي استفاده ميشود.
از جمله: پرورش ماهي، پرورش قارچ و توليد پنير. هر صنعت و فعاليتي كه در اين مناطق
انجام ميشود بايد تحت نظارت قرار گيرد تا برداشت بيش از اندازه صورت نگيرد.
· حدود يك چهارم
جمعيت جهان، آب موردنياز خود را از كارست به دست ميآورند که يا از طریق چشمههاي
جوشان و يا از آبهای زيرزميني كارست است. به همين دليل در برخي كارستها، الگوهاي
سكونت به شدت متأثر از منابع آب است و پیشینیان ما استفاده وسيعي از غارها و منابع
آب زيرزميني ميكردهاند. ديگر استفادههاي مهم از آب كارست عبارتند از آبياري،
انرژي هيدروالكتريك و شيلات. تأمين آب، چه براي مصارف انساني و چه براي كشاورزي،
خصوصاً در مناطق كارستي بالادست چشمهها دشوار است و آلايندهها ميتوانند به سرعت
به شبكههاي زيرزميني منتقل شوند.
· در برخي كارستها
منابع جنگلي مهمي وجود دارد و يا وجود داشته است. هر چند فشارهای ناشی از خشكسالي
و زهكش آزاد سطوح کارست ميتواند محدوديت مهمي براي احداث جنگل باشد در این مناطق
باشد. از اینرو حذف جنگل در این مناطق با اتلاف خاك و تغييرات هيدرولوژيك برگشتناپذيري
همراه است.
· سنگ آهك، منبع
مهمي است كه در عرصههاي مختلف كشاورزي و صنعت كاربرد دارد، به طور مثال به عنوان
ذوبكننده در توليد فولاد استفاده ميشود و نيز براي كاهش برخي از آلودگيهاي
صنعتي مانند از بين بردن گازهاي دياكسيد سولفور به كار ميرود. استخراج سنگ آهك
براي سنگ ساختماني، كشاورزي يا ديگر اهداف صنعتي، در تعارض باديگر ارزشها و
استفادههای كارست است و نياز به برنامهريزي و اجراي دقيق دارد. در برخي كارستها
معادن دیگری وجود دارد مانند نفت که دراین صورت سنگ های آهکی روی این معادن را می
پوشانند.
· گردشگري در برخي
كارستها، فعاليت اقتصادي مهمي است كه شامل استفاده از غارهاي توسعه يافته و توسعه
نيافته و چشماندازهاي سطحي ميشود و به موجب آن فرصتهاي شغلي محلي ايجاد مينمايد.سالانه
حدود 20 ميليون نفر در جهان از غارهاي نمایشی بازديد ميكنند، به عنوان مثال غار
ماموت (Mammoth Cave)
در كنتاكي امريكا، بيش از 2 ميليون بازديدكننده در سال دارد. 650 غار توريستي در
جهان وجود دارد كه مجهز به سيستم روشنايي هستند. علاوه بر اين، غارهايي هم هستند
كه براي گردشگري طبيعي استفاده ميشوند و افراد بايد با خود چراغ قوه داشته باشند.
همچنين استفاده از فيلم، ويدئو و كتابهاي مصور، در بیان
ارزشهاي كارست بسیار مفید است كه توليد همين موارد هم ميتواند جزء مهمي از
اقتصاد محلي باشد. به علاوه چنين رسانههايي ارزشهاي غارها و كارست را براي
گردشگري و نيز به عنوان محيطهايي كه بايد از آنها مراقبت شود، تقويت ميكنند.
· در برخي مناطق
دنيا، غارها به عنوان محل درمان بيماريهاي تنفسي و ديگر بيماريهاي مزمن مورد
استفاده قرار ميگيرند. خصوصاً غارهايي كه داراي چشمههاي آب گرم نيز هستند مانند
بانف (Banff)
در كانادا و بوداپست (Hungary).
· برخي از غارها
هنوز هم براي سكونت دائمي مورد استفاده قرار ميگيرند. برخي ديگر براي جانپناه و
به عنوان سايتهايي براي پناه بردن از حملات هوايي و فعاليتهاي نظامي به كار ميروند.
پايداري چنين استفادههايي، معمولاً بستگي به تأمين مطلوب آب و هواي تميز دارد.
در ادامه مطلب با ارزش های علمی واانسانی
کارست اشنا میشوید.
