در زبان مادری ما (تورکی آذربایجانی) برخی کلمات مرکب و اصطلاحاتی وجود دارد که از ترکیب اسمِ یک عضو بدن با یک قید یا صفت به وجود آمده و در بیشتر موارد معنا و مفهومی متفاوت از معنای اجزای تشکیل دهندهاش دارد:
💠 @qocatabriz
۱) اَلی دُولو (دست پُر)
۲) اَلی اوزون (متجاوز)
۳) اَلی دالی (فقیر)
۴) اَلی اَیری (دزد)
۵) اَلی یۆنگۆل (بابرکت)
۶) اَلی آغێر (بیخیر و برکت)
۷) اَلی بوش (بیکار)
۸) اَلی سولو (ماهر، کاربلد)
۹) اَلی آچێق (دست و دل باز)
۱۰) اَل آیاقسێز (دست و پا چلفتی)
۱۱) دێرناقسێز (بیانصاف، خسیس)
۱۲) قلبی قره (متعصب شدید)
۱۳) قارنێ زێغلێ (حسود)
۱۴) قێچێ اوزون (کسی که یک جا بند نمیشود)
۱۵) دیلی اوزون (زبان دراز)
۱۶) قورساقسێز (کم صبر و تحمل)
۱۷) جێرت قوز (کسی که زود از کوره در میرود)
۱۸)گؤنۆ قالێن (نفهم، یک دنده)
۱۹) اۆزۆ قره (روسیاه)
۲۰) گؤزۆ قره (عزیزِ دل)
۲۱)شور گؤز (هیز)
۲۲) اَتی آجێ (آدم نچسب)
۲۳) آل یاناق (خونگرم)
۲۴) بؤیۆک باش (کلّه گنده)
۲۵) باشێ سویوق (بی قید، بی تفاوت ،بی دقت)
۲۶) باشێ آشاغی (محجوب)
۲۷) بوینو بۆکۆک (بی کس، یتیم)
۲۸) بورنو هاوالێ (پرفیس و افاده)
۲۹) گؤدنسیز (ندید بدید، نامعقول)
۳۰) آلنێ آچێق (روسفید، کار درست)
۳۱) باشێ داشلی (بدبخت، بیچاره)
۳۲) باشێ آلچاق (بی آبرو، گناهکار)
۳۳) باشێ اوجا (سربلند)
۳۴) گؤزۆ دار (بدخواه، پخیل)
۳۵) گؤزۆ توخ (چشم پر، بی نیاز)
۳۶) قولاغێ تۆکلۆ (متحجر، خرافاتی)
۳۷) آغزێ بۆتۆن (رازدار)
۳۸) آغزێ آچێق (متعجب)
۳۹) آغزێ پوزوق (فحاش)
۴۰) اَنگی بوش (پر حرف)
۴۱) بوینو یوغون (ظالم، گردن کلفت)
۴۲) کال بئیین (نفهم)
۴۳) قوش بئیین (کم عقل)
۴۴) گؤزۆ آج (طمعکار)
۴۵) اۆرگی صاف (ساده دل)
۴۶) دیلی آجێ (کسی که زبانش تلخ است)
۴۷) قارنێ یێرتێق (سخن چین)
۴۸) آغزێ جێرێق (سخن چین)
۴۹) اۆزۆ قێرمێزی (پررو، بی حیا)
۵۰) دیلی پؤتمۆش (کسیکه زبانش اختلاف میندازد)
قدرت افعال در زبان تورکی آذربایجانی
🔹به تغییرات شکل افعال توجه کنید
🔸مصدر:
گلمک gəlmək >> آمدن
🔸امر:
گلسین gəlsin >> بیاید
🔸التزام:
گله gələ >> بیاید (!؟) (در فارسی فعل امر و التزامی مانند هم ترجمه میشود)
🔸نهی:
گلمهسین gəlməsin >> نیاید
🔸مضارع اخباری:
گلیر gəlir >> میآید
🔸مضارع اخباری استمراری:
گلیری gəliri >> دارد میآید (مجبورا در فارسی از فعل کمکی داشتن استفاده میشود که از لحاظ معنی هیچ ربطی ندارد)
🔸حال در گذشته:
گلیردی gəlirdi >> داشت میآمد
گلیرمیش gəlirmiş >> داشته میآمده (!؟)
🔸ماضی:
گلدی gəldi >> آمد
🔸ماضی نقلی:
گلیپ gəlip >> آمده
🔸ماض نقلی:
گلیپدی gəlipdi >> آمده (!؟)
🔸ماضی بعید:
گلمیشدی gəlmişdi >> آمده بود
🔸ماضی بعید استمراری:
گلمیشیدی gəlmişidi >> ...؟
🔸شرطی:
گلسه gəlsə >> اگر بیاید
🔸آرزویی:
گلئیدی gəleydi >> ای کاش بیاید
🔸توانایی ۱:
گلر gələr >> میتواند بیاید
🔸توانایی ۲:
گلهبیلر gələ bilər >> میتواند بیاید
🔸عدم توانایی:
گلنمز gələnməz >> نمیتواند بیاید
گلنمزیمیش gələnməzimiş >> نمیتوانسته که بیاید (!؟)
گلنمیین gələnmiyən >> ...؟
🔸آینده ۱:
گلجاق gələcəq >> خواهد آمد
🔸آینده ۲:
گلجاقدی gələcaqdı >> میخواست بیاید (!؟)
ایستیردی گلسین istirdi gəlsin >> ...؟
🔸آینده در گذشته:
گلجاقیدی gələcaqıdı >> میخواست بیاید (؟!)
🔸آینده:
گلجاقیمیش gələcaqımış >> میخواسته بوده که بیاید (؟!)
گلنمیهجاقیمیش gələnmiyəcaqımış >> نمیتوانسته بخواهد بیاید (؟!)
🔸اجبار:
گلمهلیدی Gəlməlidi >> باید بیاید
گرک گله Gərək Gələ >> باید بیاید
گلمهلییدی Gəlməli idi >> لازم بوده که بیاید (؟!)
گلمهلیمیش gəməlimiş >> ...؟
🔸و هزاران ساختار فوق العاده دیگر...
@qocatabriz
🔺دقت کنید که این ساختار زمانهای مختلف در زبان تورکی آذربایجانی صرفا با اضافه شدن پسوندها به مصدر و بن اصلی ساخته میشود و همه فعلها با بن فعل شروع میشود.
🔺همچنین همه فعلها یک کلمه هستند در حالی که در ترجمه آنها به فارسی یا حتی انگلیسی مجبورا از چندین کلمه و گاها یک جمله استفاده میشود که این خود ساختار قدرتمند تورکی آذربایجانی را نشان میدهد.
🔺در ضمن برخی از این ساختار ها صرفا در تورکی آذربایجانی وجود دارد و در دیگر شاخههای زبان تورکی مانند تورکی استانبولی (آناتولی) وجود ندارد و همین موضوع نیز گواه دو نکته است:
۱. شاخه آذربایجانی زبان تورکی غنیتر و تمیزتر از دیگر شاخههای آن است.
۲. کاملتر و غنیتر بودن این شاخه نشان میدهد بر خلاف گفته برخی تورکستیزان ما این زبان را به زور تورکهای آناتولی یا دیگر مناطق یاد نگرفتهایم، زیرا در صورت صحت این مطلب شاخه آذربایجانی نیز میبایست مانند آنها نواقصی داشته باشد، حال آنکه کاملتر از آنهاست
گردآوری فرشاد محمدزاده
