در مقابل اين نظرات تاريخينويسان مي گويند که پهلوي نام خانوادگي دانشمند معروف، ميرزا محمودخان مؤلف دوره کتب تاريخ سياسي ايران بود و در موقع گرفتن شناسنامه منحصر و مقدم بود ولي بعداً که سردار سپه به مقام رسيد، خواست براي خود نام خانوادگي انتخاب نمايد، نزديکان و دوستانش به او نام پهلوي را پيشنهاد نمودند. هنگامي که وي به اداره ثبت احوال مراجعه نمود، معلوم شد که نام خانوادگي متعلق به ميرزا محمودخان است لذا او را مجبور كردند از نام خانوادگي پهلوي صرف نظر و نام ديگري را براي خود انتخاب نمايد. ميرزا محمودخان نيز مجبور شد محمود را انتخاب نمايد و به نام «محمود محمود» تبديل گرديد. 11
«آيت الله پسنديده» برادر امام خميني(ره) نيز در اين باب خاطراتي را نقل كردهاند، وي مينويسد: «در سال 1304 شمسي از طرف اداره آمار و ثبت احوال به خانه ما آمدند و قرار شد نام فاميل براي ما انتخاب بشود رئيس اداره آمار، «حسينعلي بني آدم» که از اشخاص بسيار فهميده و متدين و خوش سابقه بود به من گفت: «بايستي نام فاميلي انتخاب بکني که در ايران کسي نگرفته باشد. ما خواستيم بر منباي نام پدرمان فاميلي مصطوفي را انتخاب کنيم گفتند: نمي شود بنابراين من «هندي» را انتخاب کردم و اخوي کوچکترها «سيدنورالدين» نيز همين لقب را پذيرفت بعد چون فاميل هندي، شبهه وابستگي به انگليس ها را پيش مي آورد، گفتند که اين فاميلي را عوض کنيد. من هم با اين کار موافقت کردم. فاميلي احمدي (فاميل دايي ها) را پيشنهاد کرديم، گفتند نمي شود، ضمناً عربي هم نبايد باشد. من پنج يا شش اسم فارسي نوشتم و به تهران فرستادم. در تهران از بين آنها نام «پسنديده» را انتخاب کردند. بنابراين نام فاميل ما شد «پسنديده». ولي نام برادر ديگرمان همان هندي ماند و نام امام (ره) هم که از اول مصطفوي بود. ما سه برادر، سه فاميل متفاوت پيدا کرديم.» 12 ايشان در ادامه حادثه جالبي که به هنگام صدور سجل پيش آمد را بيان ميكنند كه همانا اعتراض مردم به نوشتن نام زنانشان بود. مردم عليه بني آدم تظاهرات کردند و تلگراف شکايات فرستادند که: او آمده و مي خواهد اسم زنهاي ما را بنويسد. ما اسم زنهاي خود را نمي گوئيم چون گفتن اسم زن و مادر به نامحرم جايز نيست. 13
پس از آنكه انتخاب نام خانودگي طبق قانون براي درج در سجل احوال مرسوم شد، عشاير و ايلياتيها نيز مجبور به ثبت نام خود شدند. مأمورين دولت در اين امر مراقبت شديد داشتند. در اين بين مردم ايل به علت ناآشنايي با اين رسم دچار سردرگمي ميشدند و گاه مأمورين خود نامي براي آنها انتخاب مي کردند. مانند: فراري، گاو چران، گرگزاده و ... که چندان خوشايند آنان نبود. در قبال آن نام هاي خوبي هم به ثبت ميرسيد مانند: گودرزي، رستمي، پاسيار، خوباني، بهروزي، سياوشي، دين محمدي و ... . 14
اين در شرايطي بود كه بسياري از مردم ايران هنوز از مزايا و اثرات قانوني و اجتماعي سجل و برگه هويت اطلاعي نداشتند. جز بعضي از تجار، که بر اثر مسافرت هاي خارج از کشور و تماس با ملل ديگر، از وجود و فوايد آن آگاه بودند. اين بود که در ابتداي امر، نگراني عميقي در شهر پيدا شد و مردم با خوف و رجاء در اطراف آن کنجکاوي و احياناً شايعه سازي مي نمودند.
در يك جمعبندي كلي ميتوان گفت قانون داشتن سجل احوال براي اولين بار، به موجب تصويب نامه هيئت وزيران، در اول مهر 1297 مقرراتي تدوين و در تهران اجرا شد و از سال 1304 به بعد کم کم در سراسر کشور تعميم يافت و ادارات ثبت احوال در شهرستانها تأسيس گرديد.
اداره ثبت احوال در ابتداي تأسيس، «سجل احوال» ناميده شد و گاهي تحت نظر شهرداري و گاهي جزو يکي از ادارات وزارت کشور بود. در سال 1307مستقل و بنام «اداره احصائيه و سجل احوال کل مملکتي» ناميده شد و در سال 1316 به «اداره آمار و ثبت احوال» تغيير نام يافت. در سال 1337 وظايف ادارات آمار و ثبت احوال از يکديگر تفکيک و تشکيلات فعلي ثبت احوال، به نام «اداره کل ثبت احوال» ناميده شد و اکنون [1338] دو اداره مستقل (اداره کل ثبت احوال ـ اداره کل آمار عمومي) تحت نظر وزارت کشور، امور سجلي و آماري کشور را اداره مي نمايند. 15
منبع 1و 2و 3
كايتهايي از سرزمين من – سجل و ثبت احوال
