علیشیخ  

مراسم  حضور در ختم از دیدگاه اسلام و اجتماع

انسان موجودی اجتماعی و عاطفی است و نیاز به دیگری برای نیازهای گوناگون،امری طبیعی در ساختار نظام دنیوی به شمار می‌رود. این نیاز به ویژه درزمان‌های بحرانی و بروز مصیبت بسیار تشدید می‌شود و انسان گاه چنان به دیگری نیاز پیدا می‌کند که نوزادی به مادر. برخی‌ها با قدرت درونی خود می‌توانند شرایط بحرانی را از سر بگذرانند، ولی باز به یاری دیگران نیازمندند، همانند کودکی که تازه راه افتاده است. در مصیبت‌ها انسان با توجه به روحیه و رویه متفاوت خود نیازمند یاری دیگران است.
از این رو در زمان فوت، خویشاوندان نزدیک در کنار خانواده متوفی می مانند و به تسلی دادن آنها مشغولند اما باید نکاتی را در نظر داشت که این کنار هم بودن، یاری رسان باشد و باری بر دوش خانواده متوفی قرار ندهد. 
امام صادق (ع)در مجلس گروهی عزادار وارد شد و خطاب به آنان اظهار داشتند: پروردگار، مصیبت وارد شده بر شما را جبران فرموده، به جبران صبر و تحملتان پاداش خوبی به شما داده و شخص متوفی را نیز در سایه رحمت خویش قرار دهد. سپس از مجلس خارج شدند. 

این روایت نشان میدهد که مراسم ترحیم باید به سادگی برگزار شود و تا جایی که ممکن است از تکلف صاحبان عزا کاسته شود. درست نیست افراد مصیبت زده که نیازمند همدری و آرامش روحی هستند دغدغه تهیه غذا و پذیرایی از میهمانان را داشته باشند.! امام صادق (ع) می فرماید: ”غذا خوردن نزد مصیبت دیدگان از رفتار و کردار زمان جاهلیت است و سنت اسلامی آن است که غذای آنان از سوی دیگران فراهم شود، همان گونه که پیامبر(ص) در مورد جعفر بن ابی طالب، چنین رفتاری را در پیش گرفت.
رسم قدیم ایران نیز چنین بوده است که تا هفت روز از خانه صاحب عزا دودی بلند نمی شده و بستگان و همسایگان برای آنها غذا می بردند و اجازه می دادند آنها در خلوت و آرامش به دلتنگی و عزاداری خود برسند.
 

آداب شرکت در مراسم ختم

1. برای شرکت در این مراسم آدابی وجود دارد که رعایت کردن آن، همراهی با خانواده صاحب عزا را نشان می دهد . آشنایان و بستگان برای یادبود مرحوم دسته های گل می برند که هم نشاندهنده احترام و همدری است و هم ماندگار بودن خاطرات متوفی را به صاحبان عزا یادآور می شود. 

2. این مجالس با تلاوت قرآن آغاز میشود و چنانکه همه می دانیم شایسته است که به هنگام قرائت قرآن سکوت کرده و تا جایی که ممکن است سخن نگوییم. پس از قرائت قرآن، یک روحانی سخنرانی می کند و مرگ و قیامت را به همه یادآوری میکند که هم تسلی برای بازماندگان است که بدانند این مسیری اجتناب ناپذیر است و هم به دیگران یادآور میشود که همه رفتنی هستند و قیامت و معاد آنچنان که تصور می شود دور نیست.

3. در هنگام سخنرانی برای حفظ احترام مجلس و صاحب عزا باید سکوت کرد. بهتر است تا آنجا که ممکن است از آوردن کودکان به این نوع مجالس به خاطر آرامش و جلوگیری از سر و صدا خودداری کنیم. ضمن این که با توجه به حال و هوای مجلس و نوحه و زاری که معمولا در این مراسم متداول است، جو مجلس برای کودکان نیز مناسب نیست و ممکن است از نظر روحی آسیب ببینند.

4. موقع احوالپرسی با صاحب عزا یا دیگر حاضرین در مراسم ، لبخند نزنیم و با دیگران در مورد مسائل خنده ‌دار سخن نگوییم و از حرف های بی ‌مورد پرهیز کنیم. از نشستن‌های طولانی و غیبت پشت سر شخص فوت شده بپرهیزیم گه چنان که از قدیم گفته اند دست او از دنیا کوتاه است و دیگر حضور ندارد تا بتواند از خودش دفاع کند. شنیدن این گونه سخنان ممکن است موجب آزار بازماندگان باشد.  بنا بر ‌این سکوت و همدردی می‌تواند بهترین تسلی دل برای داغدیدگان باشد. 

5. به طور خلاصه باید مراسم ترحیم را به سادگی برگزار کرد و آشنایان و دوستان به ابراز همدردی با صاحبان عزا بسنده کنند و اگر به دلایلی چون برگرداندن آرامش روحی ، تصمیم به حضور بیشتر در کنارآنان دارند،نباید به خانواده مصیبت دیده این اجازه را بدهند که برای پذیرایی از آنها دچار تکلف و دردسر شود.

ما متأسفانه در بیشتر موارد به این سنت اسلامی عمل نکرده و به جای آن که باری از دوش مصیبت دیدگان برداریم، سربار آنها شده و هزینه های سرسام آوری را بر دوششان تحمیل می کنیم و حتی اگر آنان مشکلی از لحاظ مالی نداشته باشند، دغدغه فکری چگونگی پذیرایی از مهمانان خوانده و ناخوانده، آنان را رنج خواهد داد.

در مقابل، خود نیز متحمل هزینه هایی چون خریدن تاج گل های گران قیمت، اعلام تسلیت در قالب تابلوها، اوراق تبلیغاتی و …. می شویم که نه سودی به متوفی خواهد رساند و نه به خانواده آنها، بلکه موجب آزار و شرمندگی افرادی خواهد شد که توانایی مالی انجام چنین هزینه هایی را نداشته و با این وجود، قصد اعلام همدردی با مصیبت دیدگان را دارند!

در بسیاری از موارد، در این رفتارهای تجملاتی بیش از آن که به تسلای خاطر صاحبان مصیبت اندیشیده شود، گویا موقعیتی به دست آمده که برخی افراد، ثروت، هنر، مقام و … خویش را در معرض تماشای آنها و دیگران گذاشته و از آن لذت ببرند. طبیعی است که چنین رفتاری مورد تأیید دین مقدس اسلام نیست.

نتیجه آن که شرکت ما در مراسم ختم، باید دست کم سه نتیجه مثبت به دنبال داشته باشد که یکی از آنها آرامش دادن به مصیبت دیدگان و دیگری عبرت گرفتن خویش و دل نبستن به دنیای فانی و سوم هم موجب بالا رفتن درجه متوفی است و هر چه که در این راستا نباشد، نمی تواند رفتاری مثبت به شمار آید.

 و این داستان ادامه دارد ...

منابع :

article.tebyan.net www

www.golekhatmi.com